Kenyalı bir elektrik mühendisi, yirmi yıl boyunca elektriksiz ve zorlu koşullarda yaşamanın getirdiği deneyimi, kırsal topluluklara ışık getirme hayalini gerçekleştirmek için bir itici güç olarak kullanıyor.
Kendi yaşamındaki zorluklardan ilham alan mühendis, kırsal bölgelerdeki elektrik erişimini artırarak toplulukların yaşam kalitesini yükseltmeyi hedefliyor.
Nairobi’nin Mathare gecekondu mahallesinde zor koşullarda büyüyen Sally Musonye, her zaman geleceğe dair umutlu bir inanca sahipti. Elektriğin olmadığı evinde ödevlerini gazyağı lambasının zayıf ışığında yapmak zorunda kalan Sally, “20 yıl boyunca evimizde elektrik yoktu,” diyor. Gazyağı sıkıntısı nedeniyle öncelikli olarak yemeklere harcanması gerekiyordu.
Gündüzleri elektrik hatlarını izleyip evinin ışıkla dolduğunu hayal etmek Sally’nin en sevdiği şeydi. “Bir gün kendimi ulusal elektrik şirketinde çalışırken hayal ederdim,” diyor. Lise eğitimini tamamladıktan sonra elektrik mühendisliği diploması alarak bu hayalini gerçekleştirmeye karar verdi. 2015 yılında Kenya Power and Lighting Company’de (KPLC) elektrik mühendisi olarak işe giren Sally, nihayetinde evini aydınlatmayı başardı ve bu başarısı, ailesinin emeklilik yıllarını rahat geçirmesini sağladı.
KPLC’de emekliliğe tabi bir çalışan olması, Mathare North’ta büyüdüğü evi satın almasına yardımcı olacak kaynakları artık çekebileceği anlamına da geliyordu.
Vizyon ve bağlılık
2015 yılında Sally Musonye, marjinal topluluklarda bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik (STEM) temelli girişimlerle “hayatları külden altına dönüştürme” vizyonuyla kâr amacı gütmeyen AshGold Africa Initiative’i kurdu. AshGold’u kurarak topluma umudu geri getirmeye karar verdi.
2017’de Sally’nin işvereni onu Kenya’nın doğusundaki Kitui İlçesi’ne atadı. Burada, kırsal topluluklara elektrik götürme konusundaki kararlılığı daha da pekişti. “Başkentten Kenya’nın kırsal bir bölgesine ilk kez gidiyordum,” diyen Sally, ekibiyle birlikte şebekeden 6 km uzaklıktaki bir lisede görev aldıklarını hatırlıyor. Okul, elektrik şebekesine bağlanmak için başvurmuştu ancak sınıflardan biri personel odası olarak kullanıldığından, elektrik masraflarını karşılayamayacaklarını belirtiyor.
Karanlığın yüzleri
Şebeke Dışı Güneş Enerjisi Endüstrisi Küresel Birliği’nin 2019 raporuna göre, Doğu Afrika kırsalında elektriksiz yaşayan 138 milyon kişiden yaklaşık 18 milyonu Kenya’da bulunuyor. Bu durumu göz önünde bulunduran Sally Musonye, öncelikli olarak belirlediği bir okulda güneş enerjisi projesini finanse edebilecek küresel bir ağ olan Elektrik ve Elektronik Mühendisleri Enstitüsü’ne (IEEE) başvurdu.
Sally, elektrik sağlamakla kalmayıp aynı zamanda öğrencilere mühendisliğin pratik yönleri konusunda eğitim verme fırsatını da düşündü. “IEEE’nin İnsani Teknologlar Kurulu’ndan 5.000 ABD doları hibe aldım ve 2022 yılında okula güneş panelleri kurdum. Bu projeden 106 öğrenci yararlandı,” diyor Sally. 2023 yılında okula geri döndüklerinde, kız öğrencilerin kaydının bir yıl içinde %42 arttığını gözlemlediler.
Mentorluk programı
Sally Musonye, güneş enerjisi projesini Kenya’nın doğusundaki Makueni İlçesi’ndeki ikinci bir liseye genişletirken, bir grup üniversite mühendislik öğrencisini mentorluk yapmaları için bir araya getirdi. “Altı devlet üniversitesindeki mühendislik öğrencilerinden oluşan bir ağ kurarak lise öğrencilerine mentorluk yaptım,” diyen Sally, mühendislik öğrencilerinin yaş farkı nedeniyle gençlerle daha etkili iletişim kurabildiklerini belirtiyor.
Mentorluk programı, 13 okulu kapsıyor ve 7.000’den fazla öğrenci ve eğitimciyi içeriyor. Sally, üniversite düzeyinde pek çok kadın STEM mezunu bulunmasına rağmen, üst düzey iş rollerinde az temsil edildiklerini belirtiyor. “Cinsiyete dayalı önyargıların var olduğunu biliyoruz, ancak kadınların bu cam tavanı kırmalarına yardımcı olmak için daha fazla araştırma ve mentorluğa ihtiyaç var,” diyor Sally. Öğrencileri güneş enerjisi ve diğer STEM projelerinde eğitmenin, kariyerlerinde ilerlemelerine yardımcı olacağını umuyor.
Ödüllü girişim
Sally Musonye, öğrencilerle birlikte eğitim verirken genellikle ebeveynlerini de davet ettiklerini ve bu sayede bazı ebeveynlerin el sanatları konusundaki yeteneklerini keşfettiklerini belirtiyor. “Bu durum bana, ebeveynlerin bu becerilerini ticarileştirebilecekleri ve böylece okul masraflarını karşılayarak çocuklarına daha fazla destek olabilecekleri bir sabun yapımı projesi başlatmam için ilham verdi,” diyor Sally.
Ash Gold, iki okul için toplamda yaklaşık 3,8 kilovat güneş enerjisi sağladı ve bu başarı, Sally’ye Kenya’nın eski Devlet Başkanı Uhuru Kenyatta’dan aldığı Trailblazer Ödülü gibi övgüler kazandırdı. Sally, “Her zaman ışığı bulmaya çalışmaları için daha fazla insana ilham vermeye devam etmeyi umuyorum. İçinde bulunduğunuz durum ne olursa olsun, içinizdeki ışığı bulun ve onu bir başkasında ateşleyin,” diyor.
