Usafirishaji uliotatizika wa mbolea na kupanda kwa bei ya nishati kutokana na vita nchini Iran kunatishia kuanzisha ongezeko jipya la bei ya chakula katika mataifa yaliyo hatarini, na kuhatarisha kurudi nyuma kwa miaka mingi kama vile wengi walivyokuwa wakipata nafuu kutokana na mishtuko ya kimataifa.
Nchi zinazoendelea zilikuwa zikiimarika – na kuvutia uwekezaji – baada ya janga la kimataifa na vita vya Ukraine kupeleka soko la chakula, mafuta na fedha katika msukosuko.
Sasa mzozo wa Iran unatishia kutanzua mafanikio hayo na kuacha kaya zikihangaika kulisha familia.
Nchi kama vile Somalia, Bangladesh, Kenya na Pakistan kwa kawaida hazihifadhi akiba kubwa ya mbolea na zinategemea zaidi usambazaji wa Ghuba.
Gharama ya mbolea ya Kenya tayari imepanda kwa asilimia 40, Shirika la Chakuka la Kilimo, FAO lilisema.
Rwanda, ambayo inanunua mbolea nyingi kutoka Ghuba, inazingatia hatua za kulinda sekta yake ya shamba, Waziri wa Fedha Yusuf Murangwa alisema wakati wa mkutano na waandishi wa habari siku ya Jumatatu.
Mlango bahari wa Hormuz, uliozuiliwa na Tehran, hupitisha takriban 30% ya mbolea zinazouzwa kimataifa na wazalishaji wa Ghuba ni wauzaji wakubwa wa amonia na urea, kulingana na Shirika la Chakula na Kilimo la Umoja wa Mataifa.
Benki ya Amerika inaonya kwamba mzozo unatishia 65% hadi 70% ya usambazaji wa urea ulimwenguni, na bei tayari iko juu 30% hadi 40%.
“Hii itaathiri kupanda…kutakuwa na usambazaji mdogo wa bidhaa duniani – wa nafaka kuu, malisho, na kwa hivyo ya maziwa na nyama,” Maximo Torero, mwanauchumi mkuu wa Shirika la Chakula na Kilimo alisema juu ya athari ikiwa mzozo utadumu hata wiki chache zaidi.
“Nchi chache sana zinastahimili hili.”
Tofauti na mafuta, hakuna hifadhi ya kimkakati ya kimataifa ya mbolea. Lakini nchi zingine ziko wazi zaidi kuliko zingine.
Tofauti na mwaka wa 2022, wakati vita vya Urusi nchini Ukraine vilipoathiri ghafla mauzo ya nafaka kutoka kwa wazalishaji wakuu wa chakula, bei ya juu ya mbolea, au uhaba wa moja kwa moja, unaweza kupunguza mavuno ya mazao, wakati kupanda kwa bei ya nishati kunaweza kuchangia gharama za uzalishaji na usafirishaji.
Bei ya kimataifa ya mafuta na gesi imepanda zaidi ya 50% tangu mzozo uanze, na kuongeza gharama za pembejeo sasa.
Athari yoyote ya usambazaji wa mbolea inaweza kuonekana kwanza katika mimea inayotumia nitrojeni kama vile mahindi na ngano, kulingana na data kutoka kwa Jumuiya ya Kimataifa ya Mbolea.
Gharama ya juu ya malisho hatimaye itamwagika katika kila kitu kutoka mkate hadi kuku na mayai.
