Makundi ya uhifadhi wa mazingira duniani kote yanatumia akili bandia kuchanganua data ya hali ya hewa, kufuatilia moto wa misitu na kufuatilia wanyamapori walio hatarini kutoweka, licha ya wasiwasi kwamba teknolojia hiyo inaongeza mahitaji ya umeme, matumizi ya maji na uzalishaji wa gesi chafu.
Utata huo unalazimisha mashirika kupima faida zinazowezekana za AI dhidi ya gharama zake za mazingira.
“Tunatambua kwamba AI inaweza kuja na gharama za mazingira, na tunahitaji kufikiria jinsi tunavyoitumia,” alisema Ali Swanson, kiongozi wa AI katika Shirika lisilo la faida la Marekani la Conservation International. Lakini alisema teknolojia hiyo inaweza kusaidia kushughulikia migogoro ya hali ya hewa na bayoanuwai inayozidi kuwa ya dharura.
Kundi hilo hivi karibuni lilianza kutumia AI kutathmini maeneo yenye joto yaliyogunduliwa na setilaiti na kutuma arifa za wakati halisi kwa doria za misitu kuhusu uwezekano wa moto wa porini katika maeneo ya mbali ya Kambodia.
Reuters ilihoji mashirika 15 makubwa ya mazingira, uhifadhi, na maendeleo. Yote yalisema yalitumia AI kwa namna fulani na yalionyesha wasiwasi kuhusu athari za mazingira za vituo vya data vinavyoiwezesha.
Suala hili linatarajiwa kujitokeza katika mkutano wa hali ya hewa wa COP31 wa Umoja wa Mataifa mwezi huu, ambapo mwenyeji Türkiye atahimiza serikali, biashara, na taasisi kusaini kanuni za kuweka ahadi kwa ajili ya maendeleo endelevu ya AI na upelekaji wake.
Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa Antonio Guterres pia ametoa wito kwa makampuni makubwa ya AI kufichua athari za mazingira za mifumo yao.
Watafiti katika Taasisi ya Chuo Kikuu cha Umoja wa Mataifa ya Maji, Mazingira na Afya wanakadiria kuwa kiwango cha kimataifa cha kituo cha data kinaweza kuongezeka mara mbili ifikapo mwaka wa 2030, na kufikia eneo linalokaribia mara mbili ya ukubwa wa Jakarta.
Shirika la Nishati la Kimataifa linakadiria kwamba vituo vya data vitatumia takriban saa 945 za umeme kila mwaka ifikapo mwaka wa 2030, na kutoa sawa na zaidi ya tani milioni 300 za kaboni dioksidi. Pia inakadiria kuwa matumizi ya maji kwa mwaka yanaweza kuongezeka kutoka lita bilioni 560 mwaka wa 2023 hadi lita trilioni 1.2 ifikapo mwaka wa 2030.
Makampuni ya teknolojia ikiwa ni pamoja na Microsoft, Amazon, na Google yameripoti kuongezeka kwa uzalishaji wa gesi chafu unaohusishwa kwa kiasi fulani na upanuzi wa vituo vya data.
Faida za AI zinazidi gharama zake
Mashirika mengi yaliambia Reuters kwamba faida za AI kwa sasa zinazidi gharama zake kwa sababu inawezesha kazi ambayo hapo awali ilikuwa ngumu, ghali, au haiwezekani.
Save the Elephants ya Kenya hutumia ujifunzaji wa mashine ili kuboresha tafiti za idadi ya watu na kusoma mawasiliano ya tembo. Utafiti wa angani wa eneo kubwa zaidi linalolindwa nchini mwaka jana ulitoa picha zipatazo 200,000, ambazo zilichukua watu tisa miezi tisa kukagua kwa mikono.
Mifano ya AI sasa inaweza kukamilisha uchambuzi kama huo kwa saa, alisema mtendaji mkuu Frank Pope. Teknolojia hiyo pia ilifichua kwamba tafiti za binadamu zilikosa takriban theluthi moja ya tembo, nusu ya pundamilia, na twiga, na robo tatu ya idadi ya oryx.
Data sahihi zaidi ya wanyamapori inaweza kusaidia kupata ufadhili wa uhifadhi, Pope alisema, akiongeza kuwa AI hufanya asili “kupimika na kwa hivyo iweze kuwekeza”.
Taasisi ya Jane Goodall inatumia AI kutafsiri kwa kidijitali miongo kadhaa ya maelezo ya shamba yaliyoandikwa kwa mkono kuhusu tabia ya sokwe katika Hifadhi ya Kitaifa ya Gombe nchini Tanzania. Mradi ambao hapo awali ulitarajiwa kuchukua miaka 13 hadi 15 sasa unaweza kukamilika katika takriban miaka miwili kwa kutumia zana iliyotengenezwa na Amazon Web Services.
Makamu wa rais wa sayansi ya uhifadhi wa taasisi hiyo, Lilian Pintea, alisema Goodall ameunga mkono AI katika utafiti wa uhifadhi, mradi tu wanadamu wataendelea kudhibiti matumizi yake.
“Teknolojia ya AI inapaswa kuonekana kama zana zinazomlenga mwanadamu,” Pintea alisema.
Kupunguza athari kwa mazingira
Baadhi ya mashirika yanajaribu njia mbalimbali za kupunguza athari za Akili Bandia (AI) kwa mazingira.
Shirika la World Resources Institute linadhibiti matumizi yanayohitaji rasilimali nyingi—kama vile uundaji wa video na picha—na kuhifadhi matokeo ya maulizo ya AI, ili isiwe lazima kuchakata tena utafutaji uleule mara kwa mara.
Shirika la The Nature Conservancy linatumia AI kuchanganua picha kutoka kwenye meli za uvuvi wa kibiashara; hata hivyo, linachakata taarifa hizo ndani ya meli hizo badala ya kupakia kiasi kikubwa cha video kwenye vituo vikuu vya kuhifadhi data. Mwanasayansi mwandamizi Vienna Saccomanno anasema kuwa hatua hii inapunguza matumizi ya nishati na uhamishaji wa data.
Shirika la Greenpeace International nalo linatumia baadhi ya zana za AI, hasa kupitia mifumo ya programu iliyo na vipengele vya AI. Shirika hilo limeweka miongozo ya ndani inayosisitiza uwazi, usimamizi wa kibinadamu, na matumizi ya makusudi, huku likipinga upanuzi wa vituo vya kuhifadhi data.
Katrin Xueying Wu, mwanaharakati wa masuala ya hali ya hewa na nishati, anasema: “Wakati mashirika mengine yakijiuliza jinsi ya kutumia AI kwa kuwajibika, Greenpeace inahoji kama ni lazima kabisa kujenga vituo hivi vyote vikubwa vya kuhifadhi data.”
Makundi mengine yanahoji kuwa mashirika ya mazingira hayawezi kumudu kupuuza teknolojia hii.
Stuart Butchart, mwanasayansi mkuu katika shirika la BirdLife International lenye makao yake nchini Uingereza, anasema: “Kazi yetu ni kuokoa sayari. Ikiwa tunaweza kufanya hivyo kwa ufanisi zaidi na kwa tija kubwa zaidi—kwa kutumia rasilimali chache tulizonazo kupitia AI—basi ni lazima tuchunguze kwa dhati uwezekano huo.”
“Ikiwa hatutafanya hivyo, basi tutakuwa tumeshindwa kutimiza wajibu wetu.”
