Zambia na fuskantar babbar sauyi a tattalin arzikinta yayin da manyan ƙasashe da masu zuba jari ke fafatawa domin samun damar shiga manyan ma’adinan tagulla na ƙasar. Karuwar buƙata daga bangarorin fasahar wucin gadi (AI), makamashi mai tsafta, da tsaro ya sa tagulla ta zama ma’adanin da ake nema ƙwarai. Shugaba Hakainde Hichilema ya bayyana cewa fiye da dala biliyan 12 sun shiga fannin ma’adinai tun daga shekarar 2022, yayin da samarwa ya karu zuwa kusan tan 890,000 a bara, tare da burin ninka sau uku cikin shekaru goma.
Tagulla na taka muhimmiyar rawa a tattalin arzikin Zambia, inda take samar da kusan kashi 15% na GDP da sama da 70% na kudaden fitar da kaya. Asusun Ba da Lamuni na Duniya (IMF) na hasashen ci gaban tattalin arziki mai ƙarfi, wanda zai sanya Zambia cikin ƙasashen Afirka masu saurin bunƙasa. Gwamnatin na kuma shirin gudanar da cikakken binciken ƙasa domin gano sabbin ma’adinai da ba a taɓa hako su ba.
Sai dai bunƙasar ta zo da ƙalubale. Masana sun yi gargadi kan yiwuwar maimaita tarihin da ya gabata, inda albarkatun ƙasa ke amfanar da ‘yan kaɗan kawai. Haka kuma, damuwa na ƙaruwa kan yadda ake fitar da tagulla kai tsaye zuwa waje ba tare da sarrafa ta a gida ba. A halin yanzu, kamfanonin China na da rinjaye a fannin, yayin da Amurka, Indiya da ƙasashen Gulf ke ƙara faɗaɗa tasirinsu.
Batun muhalli ya ci gaba da zama abin damuwa. A farkon 2025, fashewar madatsar shara a wani ma’adinan da China ke sarrafawa ta zubar da gurbataccen ruwa zuwa kogin Kafue, lamarin da ya haifar da shari’a mai girma daga manoma. Duk da arzikin ma’adinai, Bankin Duniya ya nuna cewa sama da kashi 70% na ‘yan Zambia na rayuwa cikin talauci, abin da ke jaddada buƙatar tabbatar da adalci da kula da al’umma.
Majiyar Labari: TRT AFRIKA
